Tatry Polskie

Dolina Chochołowska

Dolina Chochołowska – najdłuższa i największa dolina w polskich Tatrach. Zajmuje obszar ponad 35 km² i ma długość ok. 10 km. Dolina w dolnej części tworzy głęboki wąwóz, na którym występują przewężenia, zwane bramami. Górna część doliny rozdziela się natomiast na trzy główne ramiona: Dolinę Starorobociańską, Dolinę Chochołowską Wyżnią i Dolinę Jarząbczą. Zbudowana jest głównie z dwóch rodzajów skał: pierwsze krystaliczne – gnejsy i granity oraz osadowe – łupki, wapienie kredowe i dolomity triasowe. Dolina ta jest częściowo pochodzenia polodowcowego, a częściowo ukształtował ją potok Chochołowski. Efektem tych zjawisk krasowych są również liczne jaskinie z największą Szczeliną Chochołowską na czele, jednak żadna z nich nie nadaje się do udostępnienia turystycznego. Nazwę swą dolina zawdzięcza oddalonej o kilkanaście kilometrów wsi Chochołów. Dzięki występowaniu w dolinie dużej powierzchni polan i hal, stała się ona największym ośrodkiem pasterstwa w Tatrach. Łączy się z tym powstanie dużej ilości szałasów i bacówek. Niegdyś wydobywano tu również rudy żelaza, które początkowo wytapiano na miejscu, później zwożono je tzw. Drogą pod Reglami do huty w Kuźnicach. Dzisiaj jest miejscem chętnie odwiedzanym przez turystów. Na samej górze doliny wybudowano duże schronisko PTTK na Polanie Chochołowskiej, które stało się główną bazą wypadową turystyki letniej i zimowej w tej części Tatr.

Dolina Kościeliska

Dolina Kościeliska tworzy długi i głęboki wąwóz skalny, którego ściany, w trzech miejscach zwane bramami (Brama Kantaka, Brama Kraszewskiego i Brama Raptawicka), wyraźnie zbliżają się do siebie. Wpływ na ukształtowanie doliny miał lodowiec sięgający kiedyś do Doliny Smytniej. Jest ona zbudowana głównie ze skał osadowych, podatnych na wietrzenie wapieni, w związku z czym duży udział w jej kształtowaniu miał również płynący dnem doliny Kościeliski Potok. Możemy tam zobaczyć skały o fantastycznych kształtach, strome ściany i liczne jaskinie. Dolina Kościeliska ma ok. 9 km długości, obwód ok. 27 km, a powierzchnię ok. 35 km². Posiada liczne boczne odgałęzienia (Dolina Miętusia, Dolina Tomanowa, Dolina Pyszniańska, Żleb pod Wysranki, Wąwóz Kraków, Wściekły Żleb, Iwanowska Dolinka, Dolina Smytnia). Najwyższym punktem w otoczeniu Doliny Kościeliskiej jest Błyszcz (2159 m n.p.m.). Z doliny jest widoczna również Bystra (2248 m n.p.m.) – najwyższy szczyt Tatr Zachodnich. W Dolinie Kościeliskiej znajduje się kilka bardzo popularnych jaskiń, które warto odwiedzić między innymi: Jaskinia Mroźna, Smocza Jama, Jaskinia Mylna i Jaskinia Raptawicka.

Doskonałym punktem wyjścia dla wycieczek w Dolinie Kościeliskiej są położone w Kościelisku wygodne i w pełni wyposażone apartamenty (Koliba, Bacówka, Gazdówka, Pastelowy, Trzy Doliny, Adam , U Andrzeja), w których nocleg proponuje VISITzakopane.pl.

Morskie Oko

Morskie Oko jest największym i jednocześnie najbardziej znanym jeziorem w Polskich Tatrach. Położone jest w Dolinie Rybiego Potoku u stóp Mięguszowieckich Szczytów, na wysokości 1395 m n.p.m. Jezioro to jest pochodzenia polodowcowego o charakterze karowo-morenowym, ma powierzchnię 34,93 ha, a w najgłębszym miejscu osiąga 50,8 m. Dno zasłane jest głazami i żwirem. Morskie Oko dawniej nazywano Rybim Jeziorem lub Rybim Stawem, ponieważ jest jednym z niewielu zarybionych w sposób naturalny jezior tatrzańskich. Żyją w nim pstrągi. Ze stawu wypływa Rybi Potok, tworzący w początkowym odcinku kilka Rybich Stawków: Małe Morskie Oko, Żabie Oko i Małe Żabie Oko. Na morenie jeziora wybudowano schronisko PTTK nazwane imieniem Stanisława Staszica. Niedaleko, w kierunku północnym ,znajduje się drugie duże jezioro - Czarny Staw pod Rysami, które również jest warte odwiedzenia. W historii pierwsze wzmianki o Morskim Oku pojawiły się w 1575 r. W 1637 r. król Władysław IV nadał prawo użytkowania pastwisk przy Morskim Oku Władysławowi Nowobilskiemu. Własnością prywatną Morskie Oko stało się w 1824 r., gdy dobra zakopiańskie zakupił od władz austriackich Emanuel Homolacs, a po nim Władysław Zamoyski. Od 1933 r. jest własnością państwa polskiego.

Polana Kalatówki

Polana Kalatówki jest uważana za jedną z najładniej położonych polan tatrzańskich. Należała ona do rodziny Kalatów z Szaflar. Niedaleko polany znajdują się Wywierzyska Bystrej, które przez długi czas były uważane za źródła Białego Dunajca. W okolicy są również jaskinie, które są dostępne dla speleologów. W lecie wypasane są tu owce, w zimie zaś funkcjonuje stok narciarski. Narciarstwo na Kalatówkach istnieje już od początku XX wieku. Tutaj też powstały pierwsze skocznie narciarskie w Zakopanem oraz organizowane były pierwsze zawody narciarskie. Co roku w lany poniedziałek, odbywają się tu wielkanocne zawody narciarskie im. Krystyny Behounek. W okresie międzywojennym w 1938 roku wybudowano Hotel Górski, który od początku swego istnienia stanowi ważny punkt dla turystów i narciarzy. Po wojnie spotykali się tu polscy jazzmani, którzy w sposób doskonały łączyli motywy muzyki podhalańskiej z jazzem. Do dziś jazzowe tradycje są utrzymywane w Hotelu, co stanowi niezwykłą atrakcją turystyczną, bo jak powiedział Zbigniew Namysłowski: „góry i jazz wyjątkowo dobrze do siebie pasują”.

Wielka Krokiew - skocznia narciarska im. Stanisława Marusarza, ul. Bronisława Czecha

Wielka Krokiew im. Stanisława Marusarza jest największą skocznią narciarską w Polsce. Jest uważana za jeden z najpiękniejszych obiektów tego typu na świecie i od początku przyciągała najlepszych skoczków narciarskich z całego świata. Została zbudowana wg projektu Karola Stryjeńskiego na północnym stoku góry Krokiew w Tatrach i uroczyście otwarta 22 marca 1925 roku. Pierwszy oficjalny rekord tej skoczni należał do Stanisława Gąsienicy-Sieczki. Wynosił on wówczas 36 metrów. Dzisiaj rekord na Wielkiej Krokwi należy do Svena Hannawalda, który 18 stycznia 2003 skoczył 140 m. Najdłuższy w historii skok na Krokwi został oddany w 2004 w trakcie treningu przez norweskiego skoczka Erika Ulimoena – pokonał on dystans 146,5 m. Punkt konstrukcyjny Wielkiej Krokwi znajduje się na 120 metrze. Najazd po przebudowie wynosi 91 m. Oficjalnie obiekt może pomieścić 40 tys. widzów, co sprawia, że jest to jeden z największych obiektów sportowych w Polsce pod względem pojemności trybun. Podczas konkursu Pucharu Świata w 2002 r. pod skocznią zgromadziło się około 50 tys. kibiców. W pobliżu Wielkiej Krokwi położone są apartamenty Rzymski Poranek, Malinowy, Miodowy, w których nocleg oferuje VISITzakopane.pl. 

Gubałówka tel. (+48) 18 20 148 30

To jeden ze szczytów Pasma Gubałowskiego o wysokości1123 m n.p.m. Pasmo to wznosi się 300 m nad Zakopanem, a rozciąga od Witowa przez Zakopane do Poronina. Wielu turystów przyjeżdża tu, aby z góry obejrzeć panoramę Tatr. Na szczyt można wyjechać kolejką linowo-terenową uruchomioną w 1938 r. Wychodząc z kolejki przed budynkiem restauracji od razu możemy dostrzec rzeźbę Stanisława Kaniaka „Polonia Restituta”. Jest ona ustawiona w stronę Tatr, a na ręku przysiada jej polski orzeł. Dojechać na górę możemy również wyciągami krzesełkowymi z Szymoszkowej lub kolejką na Butorowy Wierch. Na górze można spacerować między stacjami „promenadą gubałowską” lub przejechać się góralską dorożką. Z góry rozciąga się kilka szlaków rowerowych na Harendę, do Chochołowa lub Witowa. Ze szczytu Gubałówki zimą prowadzi w dół kilka tras narciarskich, w pobliżu których możemy wynająć instruktorów snowboardu i narciarstwa. W pobliżu Gubałówki VISITzakopane.pl proponuje nocleg w wygodnych apartamentach Watra i Charisma.

Stary Kościół, Ul. Kościeliskiej

Stary Kościół p.w. Matki Boskiej Częstochowskiej, często nazwany „kościółkiem”, jest najstarszą świątynią i zarazem jednym z najcenniejszych zabytków w Zakopanem. Został postawiony w 1847 roku pod kierownictwem Sebastiana Gąsienicy oraz z inicjatywy Klementyny i Edwarda Homolacsów. Pierwsza msza święta została odprawiona 6 stycznia 1848 roku. W latach 1850-1851 pod nadzorem proboszcza Józefa Stolarczyka dokonano rozbudowy kościółka. Dobudowano wtedy część południową z wieżą i nadano kształt budowli, który pozostał do dzisiaj.
Wyposażenie wnętrza jest dziełem podhalańskich artystów - ołtarz został wykonany przez Wojciecha Kułach Wawrzyńcoka, natomiast obrazy przedstawiające Drogę Krzyżową, namalowane na szkle, są dziełem zakopiańskiej artystki Heleny Roj-Kozłowskiej.
Ciekawostką jest położenie kościoła. Nie jest on usytuowany jak typowy kościół na linii wschód – zachód, lecz podobnie jak w sąsiednich budynkach i chałupach, wejście kościoła jest od południa.

Jaszczurówka

Jest to drewniana kaplica pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa. Jest  jednym z najbardziej znanych polskich dzieł architektury. Zaprojektowana przez twórcę stylu zakopiańskiego – Stanisława Witkiewicza. Powstała w latach 1904-1908 dzięki fundacji rodziny Uznańskich. Jest pełna mistrzowskich ozdób, setek płaskorzeźb i ażurów. Ołtarz główny wewnątrz Jaszczurówki ma kształt chaty podhalańskiej. Witraże przedstawiają różne wizerunki Matki Boskiej oraz herby Polski i Litwy. Możemy również podziwiać malowane na szkle stacje Drogi Krzyżowej wykonania Józefa Jachymiaka. Wielu twórców projektowało kościoły i kaplice wzorując się na Kapliczce w Jaszczurówce.

Muzeum Tatrzańskie im. Dra Tytusa Chałubińskiego, ul. Krupówki 10, tel. 018-20-152-05, 018-20-129-35

Otwarte: środa - sobota 9:00 - 17:00, niedziela 9:00 - 15:00
bilet normalny 7,00 zł, bilet ulgowy 5,50 zł

Muzeum liczy sobie już 120 lat. Zaprojektowane zostało przez Stanisława Witkiewicza (elewacja) i Franciszka Mączyńskiego (projekt techniczny). W muzeum znajdują się 3 wystawy stałe: historyczna, etnograficznaą i przyrodnicza. Pierwsza opowiada historię regionu, dzięki fotografiom i dokumentom z archiwum możemy poznać historię Zakopanego od początków osadnictwa na tych terenach. Wystawa etnograficzna pokazuje zwiedzającym, jak wyglądała prawdziwa podhalańska chałupa. Dzięki imitacji „czarnej” i „białej” izby możemy obejrzeć, jak mieszkali niegdyś prawdziwi górale. Na wystawie możemy obejrzeć również dawne rzeźby, instrumenty czy stroje ludowe. Przyrodnicza część wystawy z jednej strony poświęcona jest ukazaniu tworzenia się Tatr. Opisuje procesy górotwórcze i przedstawia typowe skały i skamieniałości. Z drugiej strony natomiast pokazuje mieszkańców Tatr - zarówno zwierzęta, jak i rośliny. W kolorowych gablotach możemy obejrzeć najciekawsze gatunki i dowiedzieć się, które z nich żyją pod ochroną.

Stary cmentarz przy Pękowym Brzyzku, ul. Kościeliska

Jest to cmentarz założony dzięki ks. Józefowi Stolarczykowi w 1850 roku przy najstarszym Kościele w Zakopanem. Nazwa ta powstała od nazwiska Jana Pęksy, który podarował ten skrawek ziemi oraz samego gruntu leżącego na „brzyzku” czyli stromiźnie. Miejsce to nazywa się również „Cmentarzem Zasłużonych” ponieważ od pochowania tu dr Tytusa Chałubińskiego uznano to miejsce za zabytek kultury. Od tej pory chowano tu tylko ludzi zasłużonych dla Zakopanego i Polski. Żeby móc być tam pochowanym potrzebna jest zgoda konserwatorów zabytków. Do tej pory pochowano tam ok. 320 osób. Między innymi: Józefa Stolarczyka, Stanisława Witkiewicza, Władysława Orkana, Antoniego Kenara, Kazimierza Tetmajera, Helenę Marusarzównę, Józefa Fedorowicza, Jana Długosza, Jana Krzeptowskiego Sabałę, Antoniego Rząsy, Józefa Krzeptowskiego, Kornela Makuszyńskiego.

Willa Atma, Muzeum Karola Szymanowskiego,  ul. Kasprusie 19

Willa Atma została wybudowana jako pensjonat przez Karola Szymanowskiego Stocha pod koniec XIX w. Willa zawdzięcza swoją nazwę sanskrytowi „Atma”, co oznacza "spokój duszy". Została ona nadana w latach 20. XIX w. Początkowo willa miała tylko parter, w 1926 r. dobudowano dodatkowe piętro. Miała już zatem 7 pokoi oraz 2 pomieszczenia gospodarcze. Willa Atma służyła jako nieformalny pensjonat do 1930 r. Karol Szymanowski, który od dziecka chorował na gruźlicę, często przyjeżdżał do Zakopanego w ramach leczenia. W 1930 r. kompozytor osiedlił się na stałe w Zakopanem, właśnie w Willi Atmie. To właśnie w niej powstały jego najwybitniejsze dzieła takie, jak: Harnasie, Pieśni Kurpiowskie, Mazurki na fortepian. Szymanowski mieszkał w willi do 1936 r. 6 kwietnia 1956 r. odsłonięta została tablica upamiętniająca pobyt sławnego kompozytora, natomiast w 1972 r. dwóch dziennikarzy z Warszawy, Zdzisław Sierpiński oraz Jerzy Waldorff, zainicjowali wykup „Atmy” dzięki składką społecznym. Willa została przekazana Muzeum Narodowemu w Krakowie, a 6 marca 1976 r. powstało Muzeum Biograficzne Karola Szymanowskiego. W muzeum można znaleźć zrekonstruowaną pracownię artysty, pianino, ksiązki, listy i rzeczy osobiste Szymanowskiego. Znajduje się tu również maska pośmiertna kompozytora wykonana przez Stanisława Ignacego Witkiewicza. W „Atmie” organizowane są koncerty kameralne oraz wieczory muzyczne. Willa Atma gościła dotychczas wielu ludzi sztuki, m.in. byli to Piotr Paleczny, Jan Ekier, Wanda Wilkomirska, Witold Małcużyński, Andrzej Kulka, Teresa Żylis-Gara, Kaja Danczowska.

Galeria Władysława Hasiora, ul. Jagiellońska 18b tel.:  (+48) 18-20-668-71, czynna: środa - sobota 11.00 - 18.00 niedziela 9.00 - 15.00

Budynek został przekazany artyście przez Urząd Miasta w roku 1985 roku. Hasior zagospodarował go jako swoją pracownię artystyczną. Sam zaprojektował całe wnętrze i stworzył pożądaną atmosferę. Galeria zatem sama stała się jego dziełem. Sam Hasior przez większość życia związany był z Zakopanem. Jego twórczość uważana jest za bardzo polską i związaną z podhalem. Jego prace bywają bardzo szokujące i prowokujące. Uznawany jest za najoryginalniejszego polskiego artystę współczesnego.

Dworzec Tatrzański Towarzystwa Tatrzańskiego, ul. Krupówki 12

Znany dawniej jako Dwór Tatrzański, był początkowo drewnianym budynkiem wybudowanym w roku 1881 przez Towarzystwo Tatrzańskie wg projektu arch. Karola Zaremby. Obiekt został uroczyście otwarty 30 VII 1882 r. Budynek mieścił biura Towarzystwa Tatrzańskiego, sale balową, pokoje dla pań i panów oraz bibliotekę z czytelnią. W budynku organizowano wiece, zabawy, przedstawienia teatralne, koncerty odczyty i zabawy. Był to pierwszy „dom kultury” w Zakopanem. Występowali tu m.in. Stanisław Barcewicz, Helena Modrzejewska, Mieczysław Karłowicz, Fritz Kreisler, Ignacy Jan Paderewski, Henryk Sienkiewicz, Aleksander Michałowski. Budynek doszczętnie spłonął podczas karnawałowej zabawy 21 stycznia 1901 r. Powodem pożaru była eksplozja lampy naftowej. W 1902 r. postanowiono odbudować dwór jako dom murowany. 1 lipca 1903 r. został ponownie otwarty. Był to jeden z pierwszych budynków murowanych zbudowanych w stylu zakopiańskim. Znalazły się w nim pomieszczenia biurowe, pokoje gościnne, sala klubowa oraz połączona biblioteka Towarzystwa Tatrzańskiego i publiczna (w latach 1914-39). Znajdowała się w nim również restauracja, która stała się ulubionym miejscem spotkań artystów i taterników w czasach międzywojennych. Przed II wojną światową powstał również pseudonaukowy klub humorystyczny pod nazwą „Institutum Bronscianum”. Dzisiaj w budynku można znaleźć siedzibę Zarządu PTTK oraz biura oddziału zakopiańskiego PTTK, Biuro Obsługi Ruchu Turystycznego, Koło Przewodników Tatrzańskich i Speleoklubu. Ciekawostką jest nazwa obiektu. Początkowo używano „Dwór Tatrzański”. Po tym jak wybudowano murowanego domu nazwa została przekształcona w „Dworzec Tatrzański” od  słowa „dwariec” co w języku rosyjskim znaczy „dwór”. Jest to doskonały przykład rusycyzmu.

Restauracja „U Wnuka”, ul. Kościeliska 8

Budynek dzisiejszej restauracji „U wnuka” jest jeden z najstarszych, jakie się znajdują na ulicy Kościeliskiej w Zakopanem. Został on wybudowany przez brata Sabały – Józefa Krzeptowskiego w 1850 r. Jest również uznawany za pierwszy piętrowy dom, jaki został wybudowany w Zakopanem. Było to miejsce gdzie funkcjonowała pierwsza poczta, sklep, biblioteka oraz pierwsze kasyno Towarzystwa Tatrzańskiego. W czasach, kiedy dom ten był ośrodkiem kultury bywali w nim m.in. Tytus Chałubiński, Jan Kasprowicz, Helena Modrzejewska, Władysław Orkan, Wincenty Witos, Walery Eliasz, Kazimierz Przerwa-Tetmajer, gen. Józef Haller. 4 marca 1904 roku w ówczesnej karczmie założona została najważniejsza organizacja regionalna na Podhalu – Związek Górali, który później przekształcił się w Związek Podhalan. Od roku 1907 działa słynna restauracja założona przez słynnego restauratora lwowskiego Jana Wnuka. Wnuk który przybył do Zakopanego, aby gotować dla samego Henryka Sienkiewicza, stworzył jeden z najbardziej znanych lokali gastronomicznych w Zakopanem i ulubione miejsce spotkań dla górali z całego Podhala. W tym domu urodziło się sześcioro dzieci małżeństwa Wnuków, między innymi Włodzimierz Wnuk – słynny pisarz i autor wielu dzieł o tematyce podhalańskiej. W 1990 r. otrzymał Literacką Nagrodę Zakopanego, zmarł 1992 r. i został pochowany na starym cmentarzu.

Willa „Ślimak”, ul. Krupówki 77

Willa „Ślimak” została wybudowana przez Jędrzeja Ślimaka w 1902 r. Podobno użyto wskazówki Stanisława Witkiewicza do jej budowy. Jan Witkiewicz, brat Stanisława, był jednym z pierwszych gości pensjonatu. Przed I wojną światową pensjonat był zarządzany przez Stanisława Ciszewskiego i był nazwany „Janina”. Po 1918 roku nazwę zmieniono na „Zośka”. Maria Witkiewiczowa prowadziła pensjonat w latach 1923 – 1928. W tym okresie mieszkał tu Witkacy. Po II wojnie światowej pensjonat został przekształcony w mieszkania lokatorskie. Do roku 1988 znajdowała się w nim Spółdzielnia Lekarska. Po upadku komunizmu nastąpiła reprywatyzacja obiektu, a w 1993 r. nazwa pensjonatu wróciła do swojej pierwotnej nazwy : „Ślimak”. Dzisiaj można w nim znaleźć kilka sklepów oraz pub pod nazwą „Antidotum”.

Pomnik Chałubińskiego i Sabały

Pomnik został wykonany przez Jana Nalborczyka z pomysłu Stanisława Witkiewicza. Przedstawia popiersie Tytusa Chałubińskiego i sylwetkę Sabały. Pomnik stanął na rogu ulic Chałubińskiego i Zamoyskiego obok miejsca, w którym niegdyś mieszkał Tytus Chałubiński. Uważany był on za odkrywcę Zakopanego i zwany „Królem Tatr”. Jan Krzeptowski, o przydomku Sabała, był jego towarzyszem. Na pomniku został przedstawiony ze swoimi „gęślikami” (małe góralskie skrzypce). Na Podhalu do dzisiaj możemy usłyszeć jego „sabałowe nuty”. Niegdyś Sabała trzymał w palcach smyczek. Wandale jednak przez kilka lat wykradali go. Ostatecznie Muzeum Tatrzańskie zdecydowało, aby więcej smyczka nie dorabiać.

Willa „Cicha”, ul. Kościeliska 42

Ta pięknie zdobiona willa początkowo była pensjonatem pod nazwą „Sobczakówka”. Ówczesna nazwa pochodziła od właścicieli chałupy - rodziny Gąsienica-Sobczaków, która istniała od 1880 r. Nocowali tu między innymi Jan Kasprowicz, Edward Odyniec, Maria Skłodowska-Curii i Adam Chmielowski. Jan Żeromski podczas swojego pierwszego pobytu w Zakopanem w 1892 r. mieszkał właśnie w tej willi. Artystyczna Rodzina Kłosowskich jest od pokoleń związana z Willą „Cicha”. Karol Kłosowski nazwał willę „Cicha”, rozbudował ją w 1932 r. i stopniowo kreował jej wystrój. Tradycje malarskie rodziny kontynuował syn – Bronisław Kłosowski. Karol Kłosowski w wolnych chwilach pięknie ozdabiał dom. Można podziwiać jego kreacje wewnątrz, jak i na zewnątrz budynku. Kłosowski fascynował się również kwiatami. Sprowadzał rozmaite gatunki kwiatów do Zakopanego i zasadzał w ogrodach willi oraz w sąsiedztwie. To dzięki niemu właśnie ulica Kościeliska należy do jednej z najbarwniejszych ulic w Zakopanem.